Το λάθος που κάνουμε όλοι: μένουμε γιατί «έχουμε δώσει τόσα»
Όταν το παρελθόν αποφασίζει για το μέλλον
Σου έχει τύχει να ξεκινήσεις μια ταινία και κάπου στα 30′ να καταλάβεις ότι δεν πάει πουθενά και ότι δεν πρόκειται να σου αρέσει; Αλλά δεν τη σταματάς, μένεις μέχρι το τέλος, γιατί έχεις δώσει ήδη μισή ώρα από τον χρόνο σου. Έχεις μείνει σε συνάντηση με κάποια παρέα που δεν προχωρούσε όπως το φανταζόσουν, αλλά έκανες τόσο δρόμο να πας, και ούτε από εκεί έφυγες; Έχεις μείνει σε εργασία, παρόλο που το έβλεπες ότι σε κουράζει και δεν υπήρχε εμφανής πρόθεση για να πετύχεις τους επαγγελματικούς σου στόχους, αλλά επειδή είχες μείνει και είχες αφιερώσει πολλά ήδη, δεν έφυγες; Το ίδιο μήπως κάνεις σε προσωπικές σχέσεις που το βλέπεις ότι έχουν τελειώσει ή είσαι το μόνο άτομο που δίνει, αλλά ακριβώς για αυτό, συνεχίζεις;
Κάθε φορά έχεις την ίδια απάντηση “έχω δώσει τόσα, τώρα θα σταματήσω;”
Αυτή η αίσθηση του να μένεις κάπου, που δεν πρόκειται να κερδίσεις, σαν να είσαι μπροστά σε ένα slot machine και περιμένεις σε κάθε επόμενο τράβηγμα να ρεφάρεις, έχει όνομα. Στα οικονομικά τη λέμε sunk cost fallacy — η πλάνη του χαμένου κόστους.
Tι είναι το sunk cost
Sunk cost είναι κάθε πόρος που έχεις ήδη δαπανήσει και δεν μπορείς να πάρεις πίσω. Χρόνος, χρήμα, ενέργεια, συναίσθημα. Ο χρόνος που έδωσες, το χρήμα που πλήρωσες, η ενέργεια, η σκέψη το συναίσθημα που είχες, μόλις τα δώσεις δεν γυρνούν πίσω.
Μέχρι εδώ οκ, μάλλον δεν βλέπεις πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν λόγω αυτής της “επένδυσης” των πόρων αυτών επιμένουμε στην αρχική μας απόφαση, παρόλο που τα νούμερα, η διαίσθηση, η αντίληψή μας, μας δείχνει ότι δεν υπάρχει ελπίδα για να το “γυρίσεις” ή δεν υπάρχει πλέον η προοπτική να πάει καλά.
Έτσι, αποφασίζουμε για το τι θα κάνουμε στο μέλλον με βάση όχι την προοπτική να ωφεληθούμε από αυτό, αλλά βάσει της ανάγκης μας να μην βγούμε χαμένοι, να μην νιώσουμε τη ματαίωση της ήττας και της παραδοχής ότι κάναμε λάθος. Και μένουμε, και επιμένουμε, και συνεχίζουμε να χάνουμε κι άλλους πόρους αντί να αποφασίσουμε βάσει του “τι χάνουμε από εδώ κι εμπρός”.
Γιατί το κάνουμε αυτό
Σκέψου τι θα σε επηρέαζε πιο πολύ, να κέρδιζες σε μια κλήρωση 100€ ή το να χάσεις 100€ από το πορτοφόλι σου και να μην τα βρεις ποτέ; Ο “πόνος” της απώλειας μας επηρεάζει συνήθως πολύ περισσότερο από την ευχαρίστηση που μας δίνει το “κέρδος”.
Αυτό δεν μας κάνει παράλογους , είμαστε απλά άνθρωποι. Η συνειδητοποίηση όμως είναι το πρώτο βήμα για να βγεις από την παγίδα.
Δεν χρειάζεται να υπεραναλύουμε κάθε απόφαση. Όταν όμως νιώθουμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε αποφάσεις που μας έχουν “φάει” ήδη πολλούς πόρους και έχουν ξεπεράσει το χρονικό περιθώριο που θα ήταν αναμενόμενο να αποδίδουν, αξίζει να το ψάξουμε λίγο παραπάνω. “Συνεχίζω γιατί αξίζει ή γιατί έχω δώσει ήδη πολλά και δεν μπορώ να παραδεχτώ το σφάλμα στην αρχική μου απόφαση;”
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να επιλέγεις να συνεχίσεις και στο να μην μπορείς να σταματήσεις. Η πρώτη είναι απόφαση. Η δεύτερη είναι παγίδα.
Κάθε «ναι» κρύβει ένα «όχι». Και μερικά «συνεχίζω» κρύβουν μια ερώτηση που δεν κάναμε. Economics Meets Life – οικονομικές έννοιες για την καθημερινή ζωή.
